Speechen zonder stress

Vaak vertellen we onszelf dat sommige mensen gewoon talent hebben om te speechen. Dat je ‘vooral jezelf moet zijn’. Of dat improviseren beter is dan voorbereiden. Het resultaat spreekt voor zich: te veel woorden en te weinig lijn. Een aarzelend begin, een midden dat alle kanten uitgaat en een einde dat geen echt einde is. Zo’n speech zonder richting laat je publiek verward achter. Want wat was nu eigenlijk het punt?

Goede speeches zijn geen toeval. Ze zijn meesterlijk opgebouwd. Structuur beperkt de creativiteit niet, maar geeft net ruimte en vrijheid om je verhaal te vertellen op verschillende manieren. Een van de meest gebruikte structuren is de tijdlijn: waar komen we vandaan, waar staan we nu en waar willen we naartoe? Dit werkt goed bij reflectieve momenten en visies. Hét schoolvoorbeeld van deze structuur is de ‘I Have A Dream’-speech van Martin Luther King.

Bij het klassieke betoog vertrek je dan weer vanuit feiten, scherp je je stelling aan en onderbouw je die met argumenten en voorbeelden. Je erkent ook de tegenargumenten om ze daarna meteen te ontkrachten. Eindigen doe je met een conclusie die bijna vanzelfsprekend aanvoelt. Ideaal om een idee uit te leggen of te verdedigen.

In plaats van meteen duidelijk te maken waar je naartoe wil, kan je ook beginnen met mysterie. Om dat op te lossen, toon je eerst het foute spoor. Wat niet werkt. Daarna volgt de ommezwaai. Het juiste inzicht, dat je verder uitwerkt en afrondt met een uitnodiging of vraag. Dit format betrekt je publiek actief, omdat ze het inzicht bijna samen met jou ontdekken.

Bij de drieslag kies je drie ideeën, verhalen of redenen die samen je boodschap dragen. Het kost je publiek namelijk geen bloed, zweet en tranen om drie dingen te onthouden. Integendeel, zo hebben wij mensen het het liefst. Een goed voorbeeld is de Commencement Speech van Steve Jobs aan Stanford University in 2005, die eindigde met de iconische woorden ‘Stay hungry, stay foolish’.

Tot slot is er het teleshopping-principe. Iedereen kent de klassieke Tel Sell-commercial. Die vertrekt vanuit een herkenbaar probleem, maakt dat concreet (en soms bewust groter), reikt een oplossing aan en eindigt met een extra voordeel. Een erg directe structuur, vaak gebruikt in pitches en verkoop.

Welke structuur je kiest, hangt af van je publiek, je gelegenheid en je verhaal. Je kan ook altijd structuren combineren. Er is geen beste keuze. Wel een bewuste keuze.

Zelfs de sterkste structuur staat of valt met twee momenten: het begin en het einde. Het begin is waar je de aandacht vraagt van je publiek. In die eerste seconden beslissen mensen niet alleen of ze luisteren, maar ook hoe ze luisteren. Kritisch of open-minded. Met een half oor of nieuwsgierig.

Een goede opener zet meteen de toon. Je kan beginnen met een anekdote, met een fysiek object, met een vraag of claim die niet genegeerd kan worden of met humor die de spanning breekt. En ja, zelfs choqueren kan. Maar enkel als het betekenis heeft en bijdraagt aan je verhaal. Peter McIndoe kiest resoluut voor het shockeffect in zijn TED Talk over ‘conspiracy theories’, terwijl Brené Brown haar TED Talk over kwetsbaarheid begint met een grappig persoonlijk verhaal. Beiden hebben het publiek meteen op hun hand.

In zijn TED Talk ‘Do Schools Kill Creativity?’ start Sir Ken Robinson met een goede dosis Britse humor, die hij ook bewaart doorheen zijn uiteenzetting. Maar hij eindigt met een niet mis te verstane call-to-action: we moeten kinderen radicaal anders onderwijzen om ze klaar te stomen voor de toekomst.

Een speech is geen geschreven tekst die je voorleest. Een speech draait om spreektaal. Om ritme. Zorg dus voor voldoende afwisseling: korte en lange zinnen, vragen en statements, herhaling en contrast. Ook klank speelt een rol. Woorden die rijmen of allitereren blijven beter hangen. Er is een reden waarom ‘Yes, we can’ in ons collectieve geheugen gegrift staat. De speeches van voormalig president Barack Obama zijn stilistische hoogstandjes. Ze tonen aan dat stijl geen versiering is. Het is een geheugensteun.

Spreek bovendien in beelden. Mensen onthouden geen abstracte begrippen, wel scènes. Zeg niet dat iets ‘een uitdaging’ is, maar toon waar het wringt. Wees ook niet bang om een goedgekozen metafoor te gebruiken. In haar TED Talk ‘The Danger of a Single Story’ praat Chimamanda Ngozi Adichie over stereotypen via de metafoor van ‘the single story’. Die kleedt ze aan met tal van verhalen, om zo haar boodschap begrijpelijk en herkenbaar te maken.

Een sterke speech komt niet uit de lucht vallen. Er is aan geschaafd en gesleuteld. Het heeft evenveel te maken met vakmanschap als met talent. Vergeet dus die klamme handen. Volg deze stappen voor je speech en focus op wat mensen moeten onthouden met hun hoofd en voelen met hun hart. Dan zal je publiek, zowel op Nieuwjaar als tijdens een presentatie of conferentie, maar met één gevoel achterblijven: ‘Amai, dat was schoon gezegd.’

Hulp nodig bij je speech? Neem contact op.